O CATIVO DAS MIÑOCAS

Milagres da fala

Por J. J. García Pena

Ainda non fixeran oito años do meu desembarco na que sería  pra sempre miña nova terra cando se produxo o segundo milagre de amor por a fala. Pouquiño a pouco a punxante morriña  foi cedendo espazo a resiñación.  Acabéi aceptando co retorno a terriña – si algún día producíase – non era cousa de pouco tempo.

Máis, xa con dazaoito años cumpridos, dábame vergoña que alguén me vira verter bágoas no porto de Montevideo. Quen tal vira pensaría que choraba polo amor perdido de unha moza. E moi errado non andaría, que bágoas de amores non distinguen a  natureza de cal de eles  as motivan.

Xa as botara dabondo nos tres pirmeiros meses da chegada, cando conseguía aforrar cartiños para mercar o boleto do  ómnibus que me achegaba a veira daquil mar coor canela tan estrano.       

Cando te atopas lonxe da nativa terra, cada son , cada sabor, cada cheiro, cada referencia e cada verba que, consciente ou inconscientemente, che faga lembrar o berce perdido terás a tola esperanza de atopálos no medio de calquer  multitude allea.

Sabes que non é posible.  Inda así, mantés a ilusión,  e con ela, a esperanza.

Por iso creín soñar cando, estreando mocidade, camiñaba co meu irmán Fernando descalzos os dous pola veira do mar da praia dos Pocitos.  Sonóume como un aturuxo casi  esquecido e, nembargantes, agardado. Non séi definilo hoxe, nin o soupe entón.

Porque non foi só un berro na fala querida, senón que nos identificamos  coa mesma gorxa que o botou, sen dúvida algunha: 

—- ¡Pero mecajontal, hó! ¡Se son os fillos de Ricardo do Lameiro, carallo!¡E logo, rapaces, ¿Cómo ides?        

¿Sodes capaces de maxinar as palpitacións do méu peito fronte a tal recoñecimento na lingoa natal e a dez mil kilómetros e cinco anos de distancia da casa, nun areal doce e sin xebra? Pocitos viróu na praia de As Delicias e, de ahí en máis, por vinte minutos, na de Riazor, antes de voltar a ser Pocitos. 

Ese fora o primeiro  milagre de amor a fala, que me devolvéu, de súpeto,  un cachiño do meu pasado.

O tempo pasóu. Namentras descobría e recoñecía a cidade na que -e da que-  habíame de namorar, atopaba currunchos acolledores perto do mar.

 

Agora, oito anos despoís da traumática baixada, produciríase o segundo milagre da fala, que devolvíame un cachiño da miña infancia galega.    

Montevideo tiña e ten, destacándose de outros, un ben trazado e curioso  parque de diversións que comenza no Clube de Golf e remata na praia Ramírez,  aproveitando dúas lagoas articificiáis que brilan  entre a coidada arvoreda.

Unha de elas chea de botes de paseo e a outra chea de rás e peixes pequeniños.  Un céo de auga nas Canteiras do Parque Rodó, para que os cativos aprendesen a pescar mentras enredan sen perigo, vixiados polos páis.

Na lagoa das Canteiras, un  home por riba da metade da vida, enseñáballe a encarnar o anzuelo a seu neno de catro ou cinco aniños.  Sen querelo, escoite sua conversa. 

– Papá, me da asco agarrar las lombrices.

—- Non se dí lombrices, rapaz, que son miñocas. 

—- Dejálo que Carlitos  las llame como quiera,  Manuel. Él y sus amiguitos del barrio las conocen como lombrices...

O reconviño viña tenro da doce voz de quén, sen dúvida, era a uruguaia nai do neno.

Non había máis que verlle o cor dos ollos a entrambos e a dozura de ela o nomear o neno.  

—- Tiene que aprender a decirlles miñocas, como lles dixen yo toda la vida…

A afirmación seria, en castrapo, foi pronunciada polo convencido pái do neno.

—- Yo te comprendo, Manuel, pero el niño debe vivir su vida, no la tuya. Es uruguayo.

Dirixín unha fugaz ollada de cómplice empatía  aos ollos cor céo da nái.  O caso é que o neno , confiando nas  indicaciós do seu pái, acabóu por aprender a “cebar” o anzuelo, sorrindo e vencendo o noxo inicial que as miñocas lle deran, ao sacar da auga o primeiro peixiño da súa vida.

Sorrínlle o cativo e,  ao mesmo tempo, latíame no peito o desexo de  pasarlle un brazo polo lombo a Manuel, e berrarlle na nosa língua…

—-  ¡Eu tamén son d´aló coma tí,  e pescaba con miñocas, Manoliño!

Pero  nin  faléi palabra. E fíxen ben. Entendín que tamén, tarde ou cedo, Manuel atoparía o mellor xeito de educar seu fillo de cara o Novo Mundo, onde lle tocaría loitar e traballar  cas armas e ferramentas válidas no seu propio país,  que ainda era alleo para seu pái.

Namentras me alonxaba da escea familiar, iba pensando que as verbas natáis, as que gardan os arrorróes de aquela voz irrepetible,  sonche coma  chaves miudiñas que dan aberto o cofre das máis queridas lembranzas da infancia. 

Elas, as palabras vellas, sobreviventes casi esquecidas, sonche a combinación segreda que abre e pecha  aquel álbum íntimo e familiar do emigrante, féito con follas de espellos de auga de fonte e de ría.

Espellos  nos que se refrexa, ou deixa de refrexarse, o que fumos ou a ausencia do que  houbéramos chegado a ser nesa outra vida que non foi.   

Milagreira fala a nosa. Ferramenta de aire vello que, lonxe da terra, morrerá con nosco.  Cos últimos galegos da diáspora americana.

Montevideo. Maio 2018. Primavera das Letras.

Deja un comentario

Tu dirección de correo electrónico no será publicada. Los campos obligatorios están marcados con *