EDICIÓN 727 – Sábado, 25 de xullo, 2026.

MEDRA UN CENOBIO

“Retornemos ós homes da Compostela primeiriza: Un monxe que dicía misa ós moradores de San Fiz ve as luces do milagre. Un Bispo, Teodomiro de Iria, acode ó lugar: descóbrese o sartego apostólico. Dende a Corte levítica das Asturias de Oviedo chega El-Rei Afonso El Casto a venerar os restos e a nova espállase de mosteiro en mosteiro, de castelo en castelo… El-Rei fai construir a primeira igrexa… E medra un cenobio…”

(Xosé Filgueira Valverde)

DIA DE GALICIA

Santiago de Compostela, a capital, e toda Galicia, explotan de xúbilo hoxe, cando os galegos honramos ao noso patrón que o é tamén de España. O 25 de xullo é un gran día para este país, posto que se vive desde diferentes prismas e forma parte como celebración da nosa historia máis recente. Por iso é tan especial. Galicia está de festa e hoxe celebramos o noso día nacional. Nel conflúen o lúdico, o oficial, o oficioso e as cuestións da fe. É a noite do lume, a parada militar, a ofrenda, a manifestación, o mitin, a verbena popular ou o gran concerto. É dicir, a festa total. Políticosocial, relixiosocultural, tradicional… E aínda que Santiago de Compostela é o epicentro da celebración os actos conmemorativos na honra do patrón esténdense a todo o país.

Naceu como festividade relixiosa co costume de peregrinar a Compostela. A Igrexa católica chámao Día do Apóstolo Santiago, en cuxa honra se levantou a magnífica catedral, testemuña de pedra dos actos que hoxe se celebran na sua contorna.

Durante a primeira metade do século XX, o 25 de xullo tivo un carácter cultural, liderado polos pais do galeguismo da época, que encabezaba Alfonso Rodríguez Castelao. Celebrábanse daquela xogos florais e concursos de música popular, ademais dos típicos festexos na honra de Santiago, organizados polo Concello. A remuda daquel nacionalismo cultural, durante a ditadura franquista, reconverteu aqueles actos nunha festa reivindicativa, con manifestacións que terminaban sempre disoltas pola policía. E así naceu o Día da Patria Galega, a gran cita do nacionalismo.

Desde que Galicia ten o seu propio Goberno autónomo, o 25 de xullo é oficialmente o Día de Galicia e nel celébranse toda unha serie de actos oficiais que desembocan na gran festa para celebrar que somos un país de verde pel ao que conducen sete camiños polos que chegan xentes de toda raza e condición. Con cultura e identidade propia, herdada de reis sabios e de poetas capaces de converter a ausencia nunha fermosa arte literaria, expresada no noso idioma, nobre e harmonioso, nado para a expresión falada e para as letras, hai máis de mil vinte e seis primaveras.

Hoxendía, o 25 de Xullo é, sobor de todo, a festa grande de Compostela e de toda Galicia. Onte pola noite xa vimos os fogos artificiais máis vistosos, que iluminaron con mil cores o ceo do país. Hai concertos para os máis novos e para os que non o son tanto; e toca a orquestra os ritmos tropicais na vella alameda. Así que… toda xente boa, daquí e dacolá, sexa benvida a nosa festa.

A alborada é moito máis que o espazo de tempo necesario para que resucite o día. Para nós, os galegos, é música e poemas que cobran forza nos himnos que fan crecer o noso orgullo patrio. Música e poesía que aínda nos desperezan para que escribamos a nosa propia historia e a nosa fantasía, no día da nosa festa.

Asoma o sol da alborada entre nubes de choiva, que seica dín os do tempo que hoxe vai chover. Pois si chove, que chova, porque nunca chove a gusto de todos e os galegos seguímolo baile ainda que chova. Non ten boa pinta o noso ceo, tan cedo, pero lembra aquelo de nunca choveu que non escampara. Non lle fagas caso os do tempo e ponte en modo día de festa.

AUGA DE VIDA

A pesar de que a choiva de verán non só nos ameaza, senón que xa nos mollou a noite, din os expertos que estamos en estado de alerta por seca. Os encoros baixaron o seu nivel ata límites non esperados. Os pozos e mananciais están case secos. E algúns concellos restrinxiron o uso da auga. Non pinta ben, esta escaseza, sobre todo porque os mapas do tempo apuntan nubes de choiva en só algúns puntos do país, que ademais resultan ser os que menos sofren a seca.

Entón, no día da festa grande pidamos aos vellos druídas que fagan a súa invocación para que caia, outra vez na montaña a auga de tormenta e descenda cristalina pola media ladeira verde, para logo crecer como río nos vales fermosos ata chegar ao mesmo mar de sempre, onde morre.

Xa sabes. A auga logra agora, na estación da calma, unha fantasía barroca entre os montes. Sobrevive de salto en salto logrando a máis expresiva combinación dos factores naturais: Ao caer ao baleiro entre as árbores e a rochosa paisaxe xeórxica, a auga impón o ritmo acelerado da beleza.

Tamén nos emociona co seu canto rumoroso de fonte de saúde, que entoa o seu melódico latexo para darnos a forza vital que precisamos. Avanza como regato entre rumores de bosque ata procrear o fulgurante lugar que nos entusiasma: O lago ao que rodea un xardín natural de bidueiros, espello da estancia perfumada que cada día ilumina unha luz diferente.

Logo, prosegue a auga o seu camiño en busca do río grande, que será o que a devolva á súa orixe, o gran océano. Alí, no estuario magnífico, onde se acaba a paisaxe fluvial comeza o mariñeiro: A baía bonita. As ondas que dormen sobre o lombo de area de praias interminables e o horizonte de azuis sobre o que se posan suavemente un millón de estrelas.

É a auga quen xera a perfección natural. A auga é a vida. Aínda que nos molle a festa, benvida sexa porque nos fai moita falta.

XANTAR DE FESTA

— O día está un qués non qués.

Fíxome graza a definición de Balbino, á primeira hora dunha mañá fresca, con raioliñas e a piques de saír o sol na praia de Esteiro, onde me espera para xantar o meu amigo Paco Santos. Hoxe habemos de dar conta dun sanmartiño á grella, sen dúbida o peixe mais saboroso da ría de Muros-Noia; máis mesmo que eses berberechos ao vapor que nos servirán de aperitivo, como todos os anos por estas datas. Terminaremos o menú con filloas con azucre tan derretido que xa é caramelo. Como ves, aquí non nos perdemos.

— Así celebrades o Día de Galicia… ¿Non sí?

Por sorte, na Galicia próxima a Compostela non fan falta desculpas para xantar ben e facer a dixestión nun dos miradoiros desde os que se alcanza o mar en calma, entre as nubes do lusco fusco.

RÚA LONGA NA MEMORIA

“Compostela é unha rúa longa na memoria, onde vagan os nomes e as horas que cada quen recorda.”

(Salvador García Bodaño)

A MEIGA MINIA E AS PEDRAS DO CONDADO

Contareiche, enton, un conto verdadeiro, que acabo de lembrarme de Minia, miña amiga meiga. Puxéronlle nome de cristiá santa aquí nada, pero ela quixo ser meiga por aquel don que lle concedesen os deuses galaicos do outro lado do universo celta. Aínda que non cho creas, eu tiven o gran pracer de coñecela cando a miúdo viaxaba ás terras do Condado e víaa rodeada de mozos pretendentes aos que namoraba sen compaixón… para logo abandonalos a metade de camiño, entre o monte da Picaraña e o Castelo do Sobroso.

Minia peiteaba cabelo louro transparente sobre unha cabeza perfectamente dimensionada cun corpo de anxo dos moi admirables. Era unha escultura humana sen igual. As demais mozas de Ponteareas e o seu contorno nunca lle fixeron sombra porque, ademais, ela posuía un segredo: o da Pedra dos Namorados.

A meiga Minia, a pesar da súa mocidade, coñecía a arte das tres pedras e sempre que as lanzaba pensando nun dos raparigos da comarca quedaban no alto da Pedra. As demais noviñas casadeiras, por moito que o intentaban, nunca conseguían que as súas pedras quedasen enriba daquela oscilante mole, dona e señora dos seus amores.

Así, mentres Minia tiña decenas de namorados pretendentes as mozas do Condado non conseguían namorar a ninguén.

Pasou o tempo e ao poder da meiga chamáronlle lenda… pero ela seguiu coñecendo os segredos de todalas pedras; por iso terminou a súa vida nunha fábrica de Porriño, como buscadora dese tesouro que chamamos Granito Rosa, embaixador de Galicia no mundo da Arquitectura.

AS LINGUAS GAÉLICAS UNIRON EUROPA

—- Vin a Galicia a xubilarme e xa ves, continúo traballando…

—- Como todos os xubilados, profesor, como todos, que hai que axudar aos fillos…

O profesor James Durán, doutor en lingüística pola Universidade de Stanford e durante doce anos profesor de lingüística gaélico-irlandesa nas universidades de Cork e Galway, traballa na Coruña en algo que, cando eu era novo, estabamos todos convencidos…

—- As línguas gaélicas falabanse na Europa Atlántica moito antes que ou Latín. Foi ou nexo de unión dúas chamados pobos celtas.

Este era o erudito comentario dos galeguistas da época. Pero hoxe a cousa vai máis en serio:

—– O que pretendemos deixar claro co noso traballo é que outrora, en épocas non tan remotas como chegamos a crer, existiu unha clara relación entre Irlanda, Escocia, a illa de Man e Galicia.

Foi unha relación tan clara, que cremos que compartiron cultura e lingua ao longo de moitos séculos. Os nomes actuais das linguas, gaeilge (Irlanda), gàidhlig (Escocia), gaelg (Man) e galego…. xustifican esa identidade común.

A CIDADE DE PEDRA

As suas rúas de pedra son o espello da súa alma medieval e as paredes dos seus nobres edificios, a caixa de resonancia que amplifica o eco das badaladas que miden o tempo da universal Compostela.

Ata a vella urbe chegan gozosos camiñantes, aínda na modernidade dos séculos, para pedirlle a Santiago o gran secreto da súa historia e o agasallo da súa arte barroca, gótico e románico. Arte que se plasma tamén nos edificios de pedra labrada por artistas sabidos e polos que nos son anónimos.

Nestas urbanas pedras sucede como nas arterias peregrinas, está escrito o misticismo, a lenda e a aventura que fixeron posible a maxia da cidade: A Compostela dos mosteiros habitados por influentes monxes… De grandes templos que aínda alzan cara ao Ceo os seus brazos repiqueteando o perdón… Das pregarias que resoan na súa Catedral magnífica e esténdense pola súa inmortalidade…

A Compostela pétrea é patrimonio da Humanidade e a cuadrícula das súas máis antigas rúas consérvase, practicamente, tal cal foron concibidas. Pasear por elas é viaxar a un tempo no que a cidade vivía exclusivamente intramuros, practicamente desde o medioevo ata a segunda metade do século XIX, cando o seu carácter urbano ábrese ao que hoxe se coñece polo Ensanche, é dicir, o Santiago moderno.

Hoxe, día da festa grande de Galicia, buscaremos a paz do peregrino entre as pedras milenarias compostelás e quedarémonos na cidade universal, mesturados entre a diversidade. Mañá será outro día para, se as musas mo permiten, poder contarche mais historias, meu estimado amigo lector. Grazas pola túa compañía. Bos días e boa sorte.